Hakem Değerlendirme Politikası

1. Amaç ve Kapsam

Bu politika, Aintelia Science Notes (ASNJ) dergisine gönderilen tüm çalışmaların bilimsel değerlendirme sürecini, sürece katılan tarafların sorumluluklarını ve karar mekanizmalarını tanımlar. Politika, COPE (Committee on Publication Ethics) ilkeleri, ICMJE önerileri ve ULAKBİM TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri ile uyumlu olacak şekilde hazırlanmıştır.

Politika; araştırma makaleleri, derleme makaleleri, kısa bildirimler (short communications), teknik notlar ve olgu/uygulama sunumları için geçerlidir. Editöryal yazılar, kitap tanıtımları, düzeltme (erratum/corrigendum) metinleri ve editöre mektuplar dış hakem değerlendirmesine tabi değildir; bu içerikler Editör Kurulu tarafından değerlendirilir ve yayımlandıklarında "hakem değerlendirmesinden geçmemiştir" ibaresi ile etiketlenir.

2. Değerlendirme Modeli

ASNJ çift-kör (double-anonymous) hakem değerlendirmesi uygular. Yazar kimlikleri hakemlerden, hakem kimlikleri de yazarlardan gizli tutulur. Hakem kimlikleri, hakemin açık kimlik beyanına yazılı onay vermesi dışında hiçbir koşulda yazarlarla paylaşılmaz.

Yazarlar, gönderim sırasında kör değerlendirmeye uygun bir ana metin dosyası yüklemekle yükümlüdür:

• Yazar adları, kurum bilgileri, e-posta ve ORCID bilgileri ana metinden çıkarılmalıdır.
• Teşekkür, finansal destek, proje numarası ve etik kurul bilgileri ana metinden çıkarılıp yalnızca ayrı kapak sayfasında (title page) verilmelidir.
• Kendine atıflar üçüncü kişi kipiyle yazılmalıdır (ör. "Aldağ (2024) tarafından bildirildiği gibi" değil, doğrudan atıf formatı korunarak; "kendi önceki çalışmamızda" gibi ifadeler kullanılmamalıdır).
• Dosya özellikleri (Word "Author" alanı) temizlenmelidir.
• Veri/kod deposu bağlantıları anonim görünüm (ör. OSF anonymized view-only, Zenodo restricted link) biçiminde verilmelidir.

3. Değerlendirme Süreci ve Aşamaları

3.1. Ön kontrol (teknik ve etik tarama)

Gönderim sonrası 7 iş günü içinde editöryal ofis tarafından şunlar denetlenir:

• Derginin amaç ve kapsamına uygunluk
• Yazım kuralları, şablon ve referans biçimine uygunluk
• Kör değerlendirme koşullarının sağlanması
• Etik kurul onayı, bilgilendirilmiş onam ve izin belgelerinin varlığı (gerekli olduğu durumlarda)
• Yazar katkı beyanı, çıkar çatışması beyanı, finansman beyanı ve yapay zekâ kullanım beyanının varlığı
• Benzerlik (intihal) taraması: iThenticate/Turnitin ile yapılır. Kaynakça ve alıntılar hariç toplam benzerlik oranının %20, tek kaynaktan benzerliğin %5 altında olması esastır. Eşiklerin aşıldığı durumlarda rapor editör tarafından niteliksel olarak incelenir; oran tek başına ret gerekçesi değildir, ancak metin örtüşmesi niteliği itibarıyla intihal göstergesi ise çalışma reddedilir.

Bu aşamada eksiklik saptanan çalışmalar düzeltme için yazara iade edilir. Kapsam dışı, bilimsel katkısı yetersiz veya biçimsel gerekliliklerini tekrarlanan uyarılara karşın karşılamayan çalışmalar hakem sürecine alınmadan editöryal ret (desk rejection) kararı ile sonuçlandırılabilir.

3.2. Editöryal ön değerlendirme

Ön kontrolü geçen çalışma, Baş Editör tarafından ilgili Alan Editörüne atanır. Alan Editörü çalışmanın özgünlüğünü, yöntemsel sağlamlığını ve alana katkısını değerlendirir; hakem sürecine alınması veya editöryal ret yönünde öneride bulunur. Nihai karar Baş Editöre aittir.

3.3. Hakem atama

• Her çalışma için en az iki bağımsız dış hakem görevlendirilir.
• Hakemler, çalışmanın konusunda yayın geçmişi olan, doktora derecesine sahip veya eşdeğer uzmanlığı bulunan araştırmacılar arasından seçilir.
• Hakemlerin farklı kurumlardan olması ve hiçbirinin yazarlarla aynı kurumdan olmaması esastır.
• Hakem davetlerine yanıt için 7 gün süre tanınır. Yanıt verilmemesi halinde davet iptal edilerek yeni hakem atanır.
• Yazarlar en fazla iki hakem önerisinde bulunabilir ve gerekçelendirmek koşuluyla en fazla iki isim için değerlendirmeden hariç tutulma talebinde bulunabilir. Bu talepler bağlayıcı değildir; hakem seçimi münhasıran editöryal yetkidedir.

3.4. Çıkar çatışması

Hakemler, aşağıdaki durumların herhangi birinin varlığında daveti reddetmek zorundadır:

• Yazarlarla son üç yıl içinde ortak yayın, ortak proje veya danışmanlık ilişkisi
• Aynı kurumda görev yapma
• Birinci derece akrabalık veya kişisel yakınlık/anlaşmazlık
• Finansal veya rekabetçi çıkar ilişkisi

Editörler kendi çalışmalarının değerlendirme sürecine hiçbir aşamada dahil olamaz. Editör veya yayın kurulu üyesi yazarlığındaki gönderiler, bağımsız bir konuk editör tarafından yönetilir ve süreç bağımsızlığı makale sonunda beyan edilir.

3.5. Değerlendirme süresi

• Hakem değerlendirmesi için tanınan süre 21 gündür; gerekçeli talep üzerine bir kez 14 gün uzatılabilir.
• Süresi içinde tamamlanmayan değerlendirmelerde hakeme hatırlatma gönderilir; 14 günlük ek süre sonunda yanıt alınamazsa hakem değiştirilir.
• Hedeflenen ilk karar süresi, gönderim tarihinden itibaren 8 haftadır.

3.6. Değerlendirme ölçütleri

Hakemler, OJS üzerindeki değerlendirme formunu kullanarak çalışmayı şu boyutlarda değerlendirir:

1. Başlık ve özün içerikle uyumu
2. Problemin tanımı, özgünlük ve literatüre katkı
3. Yöntemin uygunluğu, tekrarlanabilirliği ve raporlama yeterliliği
4. Veri kalitesi, istatistiksel analizin doğruluğu ve belirsizliğin raporlanması
5. Bulguların sunumu (tablo/şekil kalitesi, gereksiz tekrar)
6. Tartışmanın bulgularla tutarlılığı; aşırı yorum (overclaiming) bulunup bulunmadığı
7. Sonuçların desteklenmesi ve çalışmanın sınırlılıklarının açıkça belirtilmesi
8. Kaynakların güncelliği, yeterliliği ve doğruluğu
9. Dil, anlatım ve biçimsel yeterlilik
10. Araştırma ve yayın etiğine uygunluk

Hakemler yorumlarını iki alanda sunar: (i) yazarlara iletilecek yapıcı ve gerekçeli görüş, (ii) yalnızca editöre iletilecek gizli görüş ve öneri.

3.7. Karar türleri

Hakem görüşlerinin çelişmesi durumunda üçüncü bir hakem görevlendirilir. Nihai karar, hakem raporlarının oy sayısına indirgenmeksizin, gerekçelerin bilimsel ağırlığı esas alınarak Baş Editör tarafından verilir. Yayın için en az iki olumlu görüş gereklidir.

3.8. Düzeltme süreci

• Küçük düzeltme için 15 gün, büyük düzeltme için 30 gün süre tanınır. Gerekçeli talep üzerine uzatma verilebilir.
• Yazarlar, her hakem yorumuna madde madde yanıt veren bir yanıt mektubu ve değişikliklerin işaretlendiği bir izlenen değişiklikler dosyası sunmakla yükümlüdür.
• Katılmadıkları önerileri gerekçelendirerek reddedebilirler.
• Süresi içinde düzeltme gönderilmeyen çalışmalar geri çekilmiş sayılır; sonradan gönderilmesi hâlinde yeni gönderim olarak işlem görür.

3.9. Kabul sonrası

Kabul edilen çalışmalar dil düzeltmesi, tasarım (mizanpaj) ve son okuma aşamalarından geçer. DOI atanır, kalıcı arşivleme sağlanır ve çevrimiçi yayımlanır. Son okuma aşamasında yazarların yapabileceği değişiklikler dizgi hatalarının düzeltilmesiyle sınırlıdır; içerik değişikliği Baş Editör onayına tabidir.

4. Hakem Sorumlulukları

• Gizlilik: Değerlendirilen çalışma gizli bir belgedir. Hakemler, çalışmayı veya içeriğini üçüncü kişilerle paylaşamaz, kendi çalışmalarında kullanamaz, kopyasını saklayamaz. Değerlendirme sonrası tüm kopyalar silinmelidir.
• Üretken yapay zekâ: Hakemler, değerlendirilen metnin tamamını veya bir bölümünü gizlilik güvencesi bulunmayan üretken yapay zekâ araçlarına yükleyemez. Değerlendirme raporunun bilimsel içeriği hakemin kendi uzmanlığına dayanmalıdır; yapay zekâ araçlarından yalnızca dil düzeltme amacıyla yararlanılabilir ve bu durum editöre bildirilir.
• Tarafsızlık: Değerlendirme, yazarların kimliği, kurumu, uyruğu, cinsiyeti, unvanı veya kuramsal duruşundan bağımsız olarak yalnızca bilimsel içerik üzerinden yapılır.
• Yapıcılık: Yorumlar gerekçeli, uygulanabilir ve saygılı bir dille yazılır. Küçültücü ifadelere ve kişisel eleştiriye yer verilmez.
• Etik ihlal bildirimi: İntihal, veri uydurma/çarpıtma, mükerrer yayın, dilimleme veya izinsiz veri kullanımı şüphesi doğrudan editöre bildirilir; hakem bu konuda kendi başına yazarla iletişime geçmez.
• Kaynak önerisi: Hakemler, atıf sayısını artırmak amacıyla kendi çalışmalarına atıf yapılmasını talep etmez. Önerilen kaynaklar metnin gereksinimiyle gerekçelendirilmelidir.

5. Yazar Sorumlulukları

• Gönderilen çalışma özgün olmalı, başka bir dergide değerlendirme aşamasında bulunmamalı ve daha önce yayımlanmamış olmalıdır (konferans özeti veya ön baskı sunucusundaki paylaşımlar beyan edilmek koşuluyla istisnadır).
• Tüm yazarlar içeriği onaylamış ve yazarlık ölçütlerini karşılamış olmalıdır. Yayın süreci başladıktan sonra yazar ekleme/çıkarma/sıra değişikliği, tüm yazarların yazılı onayı ve gerekçe ile Baş Editörün kararına bağlıdır.
• Etik kurul onayı gerektiren çalışmalarda onay belgesinin tarih ve sayısı yöntem bölümünde belirtilir.
• Veri ve materyal erişilebilirliği beyanı sunulur; tekrarlanabilirliği destekleyen veri/kod paylaşımı teşvik edilir.
• Yapay zekâ beyanı: Üretken yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez. Kullanıldıysa, kullanım amacı ve kapsamı ayrı bir başlık altında beyan edilir; salt dil ve düzeltme amaçlı kullanım da beyan kapsamındadır.

6. İtiraz ve Şikâyet

Yazarlar, karar bildirimini izleyen 30 gün içinde, gerekçelerini ve hakem görüşlerine ilişkin bilimsel karşı argümanlarını içeren bir yazı ile Baş Editöre itiraz edebilir. İtirazlar, karara dahil olmamış bir editör tarafından incelenir; gerekli görülürse yeni hakem görevlendirilir. İtiraz sonucu 30 gün içinde bildirilir ve bu karar nihaidir.

Süreç yönetimine, editöryal davranışa veya yayın etiğine ilişkin şikâyetler [dergi iletişim adresi] üzerinden iletilir. Şikâyetler COPE akış şemaları uyarınca ele alınır. Şikâyetin editör kadrosunu ilgilendirdiği durumlarda inceleme, BAUDER Yayın Etiği Kurulu tarafından yürütülür.

7. Yayın Sonrası Değerlendirme ve Düzeltme

Yayımlanmış çalışmalara ilişkin bildirimler editör tarafından incelenir. Sonuca göre düzeltme (corrigendum/erratum), endişe bildirimi (expression of concern) veya geri çekme (retraction) yayımlanır. Geri çekme kararları COPE Retraction Guidelines uyarınca alınır; makalenin özgün hâli kayıt bütünlüğü için erişilebilir tutulur ve üzerine geri çekildiği bilgisi işlenir.

8. Hakem Katkısının Tanınması

ASNJ, hakem katkısını bilimsel bir hizmet olarak kabul eder. Talep üzerine hakemlik belgesi düzenlenir; hakemlerin katkılarını Web of Science Reviewer Recognition Service (eski Publons) veya ORCID üzerinde kaydetmeleri desteklenir. Her cilt sonunda, izin verenlerin adları hakem listesi olarak yayımlanır (makale bazlı eşleştirme yapılmaz).

9. Şeffaflık

ASNJ, hakem değerlendirme istatistiklerini (gönderim sayısı, ret oranı, ortalama ilk karar ve yayına kabul süresi) yıllık olarak dergi web sitesinde yayımlar. Bu politika en az iki yılda bir gözden geçirilir; değişiklikler sürüm numarası ve tarih ile belirtilir.