Mavi Ekonomi Perspektifinde Kıyı Turizmi Destinasyonlarının Rekabetçi Performansı: TOPSIS Analizi
Anahtar Kelimeler:
Mavi ekonomi- destinasyon rekabetçiliği- sürdürülebilirlik- TOPSISÖz
Bu çalışma, mavi ekonomi yaklaşımı perspektifinde Türkiye’de kıyı turizminin yoğunlaştığı destinasyonların sürdürülebilir rekabetçi performansını, çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan TOPSIS ile karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, kıyı turizminin ekonomik altyapısını temsil eden konaklama işletmesi sayısı ile çevresel kalite ve sürdürülebilir kıyı yönetimini yansıtan mavi bayraklı plaj sayısı karar kriterleri olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, Antalya, yoğun turizm faaliyetlerine rağmen çevresel kaliteyi koruyabilen destinasyon profiliyle ideal çözüme en yakın destinasyon olarak öne çıkarken; Muğla, turizm faaliyetlerinin destinasyon geneline daha dengeli yayılması sebebiyle ikinci sırada yer almıştır. Sırasıyla İzmir, Aydın ve Mersin ise turizm altyapısı ve çevresel göstergelerin destinasyon ölçeğinde sınırlı düzeyde temsil edilmesi nedeniyle göreli olarak düşük performans göstermiştir. Bu durum, Türkiye’de kıyı destinasyonları arasında gözlenen performans farklılıklarının, altyapı kapasitesi ve çevresel kaliteyi birlikte yansıtan göstergeler üzerinden daha görünür hale geldiğini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Ahammed, S., Rana, M. M., Uddin, H., Majumder, S. C., & Shaha, S. (2025). Impact of blue economy factors on the sustainable economic growth of China. Environment, Development and Sustainability, 27(6), 12625-12652.
Ahmad, H. (2019). Bangladesh coastal zone management status and future trends. Journal of Coastal Zone Management, 22(1), 1-7.
Akten, S. (2025). Evaluation of Demre District Sustainable Tourism Strategies Using SWOT and TOPSIS Analysis. Sustainability, 17(15), 6831.
Arina, K. K., Lemy, D. M., Bernarto, I., Antonio, F., & Fatmawati, I. (2025). How beautiful memories stay and encourage intention to recommend the destination: The moderating role of coastal destination competitiveness. Tourism and Hospitality, 6(3), 144.
Bari, A. (2017). Our oceans and the blue economy: Opportunities and challenges. Procedia engineering, 194, 5-11.
Bujosa, A., Riera, A., & Pons, P. J. (2015). Sun-and-beach tourism and the importance of intra-destination movements in mature destinations. Tourism Geographies, 17(5), 780-794.
Cronjé, D. F., & du Plessis, E. (2020). A review on tourism destination competitiveness. Journal of Hospitality and Tourism Management, 45, 256-265.
Davras, G. M. (2020). Akdeniz Turizm Destinasyonlarının Rekabet Gücü Açısından TOPSIS ve VIKOR Yöntemleri ile Karşılaştırılması (Comparison of the Competitiveness of Mediterranean Tourism Destinations by TOPSIS and VIKOR Methods). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(2), 1439-1456.
Demiral, N. Ö., & Ünlüönen, K. (2025). Sürdürülebilir Turizm ve Rekabetçilik Politikaları Açısından Bozcaada ve Gökçeada’nın Karşılaştırılması. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 9(2), 131-160.
Dinçer, F. İ., & Göral, R. (2013). VZA temelli TOPSIS metodu ile konaklama kapasitesinin etkin kullanımı açısından illerin sıralanması. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 539-558.
Duman, A., & Kocaman, S. (2021). Turizmde destinasyon rekabetçiliği: Alanya ve Kemer turizm destinasyonları arasında karşılaştırmalı bir analiz. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1-18.
Gedik, Y. (2021). Turizm Sektöründe Destinasyon Pazarlaması: Eğilimler, Destinasyon Pazarlama Stratejileri Ve Destinasyon Pazarlamasında Karşılaşılan Zorluklar Üzerine Kavramsal Bir Çerçeve. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 4(2), 117-139.
Göker, G. (2025). Kıyı Turizm Deneyiminin Destinasyon İmaj Algısı ve Davranışsal Niyete Etkisinde Mental İyi Oluşun Aracılık Rolü. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, (Advanced Online Publication), 714-738.
Göral, R. (2017). Dünya Ekonomik Forumu Turizm Rekabetçilik Raporu Işığında Türkiye Turizminin Rekabetçilik Sorunları. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (61), 141-166.
Gu, T., Ren, P., Jin, M., & Wang, H. (2019). Tourism destination competitiveness evaluation in Sichuan province using TOPSIS model based on information entropy weights. Discrete & Continuous Dynamical Systems - Series S, 12(4/5), 771–782. https://doi.org/10.3934/dcdss.2019051
Gülbitti, M., & Özüduru, B. H. (2020). Türkiye’deki bütünleşik kıyı alanları yönetimi süreçlerinin stratejik mekânsal planlama süreçleri ile ilişkili olarak değerlendirilmesi. Planlama Dergisi, 30(1), 36-53.
Hasan, K., Abdullah, S. K., Islam, F., & Neela, N. M. (2020). An integrated model for examining tourists’ revisit intention to beach tourism destinations. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 21(6), 716-737.
Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Methods for multiple attribute decision making. Multiple attribute decision making: methods and applications a state-of-the-art survey (ss. 58-191). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
Jones, A., & Navarro, C. (2018). Events and the blue economy: Sailing events as alternative pathways for tourism futures–the case of Malta. International Journal of Event and Festival Management, 9(2), 204-222.
Kabil, M., Priatmoko, S., Magda, R., & Dávid, L. D. (2021). Blue economy and coastal tourism: A comprehensive visualization bibliometric analysis. Sustainability, 13(7), 3650.
Kayapinar, Y. E. (2024). Türkiye’de Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetim Ve Planlaması İle Deniz Mekânsal Planlama İlişkisi. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 3(6), 10-29.
Kozan, Y., Kozan, G. Y., Özdemir, S., Özdemir, S. S., & Günlü, E. (2014). Turizm Yazınında" Deniz Turizmi" nin Olgusal Gelişimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 6(2), 115-129.
Köksal, D. M. (2024). Transformation in Sea Sand Sun Tourism Research: A Literature Review on Thematic Developments and Changing Paradigms between 2010-2024. WATERRA, 1(1), 29-44.
Miličević, K., Mihalič, T., & Sever, I. (2017). An investigation of the relationship between destination branding and destination competitiveness. Journal of travel & tourism marketing, 34(2), 209-221.
Morteza, Z., Reza, F. M., Seddiq, M. M., Sharareh, P., & Jamal, G. (2016). Selection of the optimal tourism site using the ANP and fuzzy TOPSIS in the framework of Integrated Coastal Zone Management: A case of Qeshm Island. Ocean & coastal management, 130, 179-187.
Oğan, O., & Yasak, Ü. (2020). Küreselleşme bağlamında mekansal kent kimliği ve markalaşmanın kent turizmine etkisi. Türk Coğrafya Dergisi, (74), 97-105.
Önder, E., Yıldırım, B. F., & Özdemir, M. (2013). Multi criteria decision making approach for evaluating tourism destinations in Turkey. Academic journal of tourism and management researches, 1(1), 1-15.
Ön Esen, F., & Kılıç, B. (2017). Destinasyon Rekabetçiliğini Etkileyen Faktörler: Fethiye Ve Marmaris Turizm Destinasyonlarında Karşılaştırmalı Bir Analiz. Journal of International Social Research, 10(49), 645-660.
Praptiwi, R. A., Maharja, C., Fortnam, M., Chaigneau, T., Evans, L., Garniati, L., & Sugardjito, J. (2021). Tourism-based alternative livelihoods for small island communities transitioning towards a blue economy. Sustainability, 13(12), 6655.
Picken, F. (2025). Tourism and the blue economy. Tourism Geographies, 27(3-4), 538-546.
Pike, S., & Mason, R. (2011). Destination competitiveness through the lens of brand positioning: the case of Australia's Sunshine Coast. Current Issues in Tourism, 14(2), 169-182.
Spalding, M. J. (2016). The new blue economy: the future of sustainability. Journal of Ocean and Coastal Economics, 2(2), 8.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (2024). Bakanlık Belgeli Tesis Konaklama İstatistikleri. https://yigm.ktb.gov.tr/TR-201121/isletme-bakanlik-belgeli-tesis-konaklama-istatistikleri.html
TÜRÇEV (2024). Mavi Bayrak Türkiye. Türkiye Çevre Eğitim Vakfı.
https://www.mavibayrak.org.tr/turkiye/anasayfa.aspx
Uca, S., & Yüncü, H. R. (2020). Akdeniz Turizm Destinasyonlarının Çevresel Performans Endeksine (2020) Göre Ekolojik Performansları: Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi İle Bir Değerlendirme. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel, 3(2), 299-310.
Yıldırım, Gülsün (2024). Bölüm 1 Mavi Ekonomi ve Turizm. G. Özgürel & L. Karadağ (Eds.), İnsan-Toplum-Çevre Ekseninde Turizm (ss. 1-14). Ankara: Detay Yayıncılık.
Yuvaraj, R. M., Ambrisha, S., & Muthunagai, S. (2024). Integrated AHP-TOPSIS models to evaluate suitability and sustainable development of beach tourism: a case in Chennai City, Tamil Nadu, India. Journal of Coastal Conservation, 28(1), 32.
Zeydan, İ., & Gürbüz, A. (2021). Turizmde yeşil pazarlama uygulamalari: mavi bayrak ve yeşil yildizin turistlerin konaklama tercihlerine etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(1), 224-235.
Zhao, D. Y., Ma, Y. Y., & Lin, H. L. (2022). Using the entropy and TOPSIS models to evaluate sustainable development of islands: A case in China. Sustainability, 14(6), 3707.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Betül Garda (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.