Karbon Dengeleme Tutum ve Davranış Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması
Anahtar Kelimeler:
Karbon dengeleme- tutum davranış ölçeği- geçerlik- güvenirlikÖz
Karbon dengeleme, iklim değişikliğiyle mücadelede küresel çabalar içinde popüler bir araç haline gelmiştir. Bu programlar, düzenlenmiş kirleticilere, denetlenmeyen pazarlarda eşdeğer emisyon azaltmalarını desteklemeleri karşılığında kendi emisyonlarını artırma olanağı sunmaktadır. Bu araştırmada, Denton vd., (2020) tarafından geliştirilen Karbon Dengeleme Tutum ve Davranış ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması hedeflenmiştir. Ölçek 28 madde ve 7 alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlar “Karbon Emisyonu Dengelemesine Yönelik Tutum” 4 madde, “Öznel Norm” 3 madde, “Algılanan Davranış Kontrolü” 3 madde, “Davranışsal Niyet” 6 madde, “Öznel Bilgi” 3 madde, “Havayolu Şirketlerine Güven” 3 madde ve “Algılanan İklim Bilimi Güvenirliği” 6 madde olarak orjinaline uygun şekilde belirlenmiştir. Çalışmanın örneklemi, yılda en az üç kez havayolu seyahati yapan 331 kişiden oluşmaktadır. Dil geçerliliği için, Türkçe ve İngilizce ölçeklerden elde edilen puanların korelasyonu r=0.996 ile yüksek düzeyde anlamlı ilişkili elde edilerek, dil geçerliliği sağlanmıştır. Her bir madde için ayırt edicilik gücünün tespit edilebilmesi açısından madde-toplam korelasyon değeri hesaplanmıştır ve t testinden faydalanılarak üst %27’lik ile alt %27’lik grupların madde ortalamalarının arasında yer alan farkların anlamlılığı analiz edilmiştir. Düzeltilmiş madde toplam puan korelasyonları 0.507 ile 0.775 değer aralığında değişim göstermektedir. Ayrıca, %27 alt ve üst gruplar için t-testi hesaplanan değerlerin ise; 4.567 ile 9.521 değer aralığında değişim gösterdiği ve bütün t değerlerinin 0.05 istatistik anlamlılık seviyesine göre anlamlı olduğu belirlenmiştir. Her bir madde için KGO>0 çıkmıştır, maddelerin kapsam geçerliliği sağlanmıştır, elenen madde olmamıştır. Pilot çalışmada, 50 örneklem için Cronbach-Alfa değeri 0.811 çıkmış, olumlu sonuç sonrasında genel ankete geçilmiştir. Ölçek için yapı geçerliğinin belirlenmesi üzere ilk olarak Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış olup toplam varyansın %73.82’sini açıklayan yedi faktörlü bir yapıya ulaşılmıştır. Tüm boyutlara ilişkin güvenilirlik kriteri Cronbach Alpha (CA) değerleri ve anketin bütününe ilişkin CA değeri 0.70’in üstünde ve beklenen biçimde elde edilmiştir. AFA’nın sonucunda ulaşılan madde-faktör yapısının Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile model olarak uyum durumu incelenmiş olup ölçeğin yedi faktörlü yapısının uyum indekslerinin iyi uyum kararı neticesinde doğrulandığı ortaya konulmuştur. Ölçeğin zamana karşı güvenilirliğinin değerlendirilmesi için örneklem grubundan seçilen rastgele 100 kişiye iki hafta sonra anket tekrar uygulanmış, İki testin toplam puanları arasında yapılan korelasyon analizi sonucuna göre, r= 0.976 ve p<0.01 düzeyinde yüksek pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuş ve bu bağlamda ölçeğin sonuçlarının zamana bağlı olarak değişmediği ve test-tekrar test güvenilirliği olduğu saptanmıştır. Bu sonuçların ışığında; Karbon Dengeleme Tutum ve Davranış ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir.
Referanslar
Brown, T. A. (2006). Confirmatory Factor Analysis for Applied Research. New York: Guilford Press.
Bumpus, A. G., & Liverman, D. M. (2011). Carbon colonialism? Offsets, greenhouse gas reductions, and sustainable development. Global political ecology, 203, 203-224.
Davidson, S. (2008). Voluntary carbon offsetting: An overview. Business Law Review, 29(11).
Davis, K. A. (1992). Validity and reliability in qualitative research on second language acquisition and teaching: Another researcher comments. TESOL Quarterly, 26(1), 605-608.
Denton, G., Chi, O. H., & Gursoy, D. (2020). An examination of the gap between carbon offsetting attitudes and behaviors: Role of knowledge, credibility, and trust. International Journal of Hospitality Management, 90, 102608.
Eijgelaar, E. (2011). Voluntary carbon offsets a solution for reducing tourism emissions? Assessment of communication aspects and mitigation potential. European Journal of Transport and Infrastructure Research, 3(11), 281-296.
FAA, (2018). The FAA reauthorization act of 2018. https://www.commerce.senate.gov/services/files/7e6c1d57-cf33-4c29-98de-a001b4cbb124, (21.12.2023).
Frunza, M. C. (2013). Fraud and carbon markets: The carbon connection. Routledge, Bölüm (1),1-27.
Gössling, S., & Scott, D. (2018). The decarbonisation impasse: Global tourism leaders’ views on climate change mitigation. Journal of Sustainable Tourism, 26(12), 2071-2086.
Gössling, S., Broderick, J., Upham, P., Ceron, J. P., Dubois, G., Peeters, P., & Strasdas, W. (2007). Voluntary carbon offsetting schemes for aviation: Efficiency, credibility, and sustainable tourism. Journal of Sustainable tourism, 15(3), 223-248.
Gössling, S., Hultman, J., Haglund, L., Kallgren, H., & Revahl, M. (2009). Swedish air travelers and voluntary carbon offsets: towards the co-creation of environmental value? Current Issues in Tourism, 12(1), 1–19.
IATA, (2017). Iata 2017 Annual Review Report. https://www.iata.org/contentassets/c81222d96c9a4e0bb4ff6ced0126f0bb/iata-annual-review-2017.pdf, (11.11.2023).
Kossoy, A. (2015). State and trends of carbon pricing 2015. World Bank Publications.
Lawrence, M., Gentleman, R., & Carey, V. (2009). rtracklayer: an R package for interfacing with genome browsers. Bioinformatics, 25(14), 1841-1842.
Lohmann, L. (2005). Marketing and making carbon dumps: Commodification, calculation, and counterfactuals in climate change mitigation. Science as culture, 14(3), 203-235.
Lohmann, L. (2006). Carbon trading-a critical conversation on climate change, privatisation and power. Development Dialogue, 48(1), 1-36.
Lovell, H., & Liverman, D. (2010). Understanding carbon offset technologies. New Political Economy, 15(2), 255-273.
Lindsey, R. (2020). Climate change: atmospheric carbon dioxide. https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide, (23.09.2023).
Mair, J. (2011). Exploring air travellers’ voluntary carbon-offsetting behaviour. Journal of Sustainable Tourism, 19(2), 215-230.
Puci, J. ve Guxholli, S. (2018). Business internal auditing-an effective approach in developing sustainable management systems, European Journal of Sustainable Development, 7(2), 101-112.
Parıltı, N. ve Aydıntan, B. (2011). İşletmecilik ile ilgili genel bilgiler. M. Mithat Üner (Ed.), Genel işletmecilik (ss. 1- 45) (2. Baskı). Ankara: Detay Yayıncılık.
Randles, S., & Bows, A. (2009). Aviation, emissions and the climate change debate. Technology Analysis & Strategic Management, 21(1), 1-16.
Sausen, R., Isaksen, I., Grewe, V., Hauglustaine, D., Lee, D. S., Myhre, G., ... & Zerefos, C. (2005). Aviation radiative for Hcing in 2000: An update on IPCC (1999). Meteorologische Zeitschrift, 14(4), 555-561.
Smith, K. (2007). The Carbon Neutral Myth Offset Indulgences for your Climate Sins. The Netherlands: Transnational Institute, Imprenta Hija de J. Prats Bernadás.
Smith, I., & Rodger, C. (2009). Carbon emission offsets for aviation-generated emissions due to international travel to and from New Zealand. Energy Policy, 37, 3438e3447.
Wilson, F. R., Pan, W. & Schumsky, D. A. (2012). Recalculation of The Critical Values For Lawshe’s Content Validity Ratio, Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 45(1), 197-210.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 Deniz Sulu, N. Tülin Irge (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.