Hakem Değerlendirme Politikası
1. Amaç ve Kapsam
Bu politika, EDUBA: Journal of Society, Labour and Policy Studies (EDUBA) dergisine sunulan tüm çalışmaların bilimsel değerlendirme sürecini, sürece dâhil olan tarafların sorumluluklarını ve editöryal karar alma mekanizmalarını düzenler. Politika metni; Yayın Etiği Komitesi (COPE) temel ilkeleri, uluslararası yayıncılık standartları ve TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin dergi değerlendirme kriterleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu kurallar araştırma makaleleri, derleme makaleler, politika/kısa bildiriler, teknik notlar ve vaka/saha raporları için geçerlidir. Başyazılar (editöryal metinler), kitap incelemeleri, düzeltmeler (erratum/corrigendum) ve editöre mektuplar dış hakem değerlendirmesine tabi tutulmaz; bu tür çalışmalar doğrudan Yayın Kurulu tarafından değerlendirilir ve yayımlandıklarında "Hakem Değerlendirmesinden Geçmemiştir" ibaresiyle açıkça belirtilir.
2. Hakemlik Modeli
EDUBA, çift taraflı kör hakemlik (double-anonymous peer review) modelini uygular. Değerlendirme sürecinde yazarların kimliği hakemlerden, hakemlerin kimliği ise yazarlardan gizli tutulur. Hakem kimlikleri, hakemin açık ve yazılı izni bulunmadığı sürece yazarlara hiçbir koşulda açıklanmaz.
Yazarlar, sisteme yükledikleri ana metin dosyasının anonim incelemeye uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür:
-
Yazar adları, kurumları, e-posta adresleri ve ORCID bilgileri ana metin dosyasından tamamen çıkarılmalıdır.
-
Teşekkür, finansal destek/fon bilgileri, proje numaraları ve kurumsal etik kurul izin ayrıntıları yalnızca ayrı bir Başlık Sayfasında (Title Page) yer almalıdır.
-
Yazarın kendi önceki çalışmalarına yaptığı atıflar üçüncü şahıs diliyle ifade edilmeli; "önceki çalışmamızda" gibi kimliği ele veren ifadelerden kaçınılmalıdır.
-
Dosya özellikleri ve metaverilerinde yer alan yazar/kullanıcı adları temizlenmelidir (örneğin Word veya PDF dosya özellikleri).
-
Araştırma verilerine, anketlere veya kod depolarına verilen bağlantılar anonimleştirilmiş bağlantı formatında (örneğin OSF anonim salt okunur bağlantı) sunulmalıdır.
3. Değerlendirme Süreci
3.1. Ön Değerlendirme (Teknik ve Etik İnceleme)
Çalışmanın sisteme yüklenmesinden itibaren en geç 7 iş günü içinde dergi sekreteryası ve editörlük tarafından şu kontroller yapılır:
-
Derginin amaç ve kapsamına uygunluk,
-
Yazar rehberine, makale şablonuna ve kaynakça yazım kurallarına uygunluk,
-
Metnin tam anonimlik koşullarını taşıyıp taşımadığı,
-
Gerekli çalışmalarda etik kurul onayı, katılımcı onam belgeleri ve kurumsal izinlerin varlığı,
-
Yazar katkı oranları (CRediT), çıkar çatışması, finansman beyanı ve yapay zekâ kullanım bildirimlerinin eksiksizliği,
-
iThenticate / Turnitin benzerlik taraması. Kaynakça ve doğrudan alıntılar hariç tutulduğunda, toplam benzerlik oranının %20'nin altında ve tek bir kaynaktan benzerliğin %5'in altında olması şarttır. Eşik değer aşıldığında rapor niteliksel olarak incelenir; benzerlik oranı tek başına ret sebebi olmamakla birlikte, intihal veya akademik usulsüzlük teşkil eden örtüşmeler doğrudan ret ile sonuçlanır.
Biçimsel eksikliği bulunan çalışmalar düzeltilmek üzere yazara iade edilir. Dergi kapsamına girmeyen, bilimsel niteliği yetersiz bulunan veya biçimsel gereklilikleri mükerrer uyarılara rağmen yerine getirmeyen çalışmalar dış hakem sürecine alınmadan doğrudan ret (desk reject) edilir.
3.2. Editöryal İnceleme
Ön incelemeyi geçen çalışmalar Baş Editör tarafından ilgili Alan Editörüne atanır. Alan Editörü çalışmanın özgünlüğünü, yöntem kalitesini ve literatüre katkısını inceleyerek hakem sürecine gönderilmesini veya doğrudan reddini önerir. Nihai karar yetkisi Baş Editördedir.
3.3. Hakem Atama Süreci
-
Her çalışma için alanında yetkin en az iki bağımsız dış hakem atanır.
-
Hakemler; doktora derecesine sahip, çalışmanın ait olduğu disiplinde ulusal ve uluslararası yayınları bulunan araştırmacılar arasından seçilir.
-
Hakemler yazarlardan farklı kurumlara mensup olmalıdır; yazarların çalıştığı kurumdan hakem atanamaz.
-
Hakemlere davete yanıt vermeleri için 7 gün süre tanınır. Bu sürede yanıtlanmayan davetler iptal edilerek yeni hakem görevlendirilir.
-
Yazarlar, makale gönderimi esnasında gerekçelendirmek koşuluyla en fazla iki hakem önerisinde bulunabilir veya değerlendirmede yer almasını istemedikleri en fazla iki ismi gerekçesiyle belirtebilir. Bu talepler editör için bağlayıcı değildir; hakem belirleme yetkisi münhasıran editörlüğe aittir.
3.4. Çıkar Çatışması
Aşağıdaki durumların varlığında hakemlerin değerlendirme davetini reddetmesi zorunludur:
-
Yazarlarla son üç yıl içinde ortak yayın, ortak proje veya tez danışmanlığı ilişkisinin bulunması,
-
Yazarlarla aynı kurum bünyesinde görev yapılması,
-
Aile bağı, yakın kişisel ilişki veya açık kişisel/akademik husumet bulunması,
-
Araştırma konusuyla ilgili doğrudan ticari veya finansal çıkar ilişkisinin olması.
Editörler, çıkar çatışması bulunan çalışmaların değerlendirme süreçlerine katılamazlar. Baş Editör, editör yardımcıları veya yayın kurulu üyelerinin yazar olduğu çalışmalar bağımsız bir konuk editör eliyle yönetilir. Yazar konumundaki kurul üyesi, OJS üzerinden ilgili çalışmanın editör paneline erişemez ve bu bağımsız süreç yayımlanan makalede açıkça beyan edilir.
3.5. Değerlendirme Takvimi
-
Hakemlere değerlendirmelerini tamamlamaları için 21 gün süre tanınır. Gerekçeli talep üzerine bir defaya mahsus 14 günlük ek süre verilebilir.
-
Süresi geçen değerlendirmeler için hatırlatma iletilir; ek 14 gün içinde rapor gelmezse hakemlik görevi iptal edilerek yeni hakem atanır.
-
İlk editöryal kararın makale gönderiminden itibaren ortalama 8 hafta içinde verilmesi hedeflenir.
3.6. Değerlendirme Kriterleri
Hakemler, OJS üzerindeki değerlendirme formunu kullanarak çalışmaları şu boyutlarda inceler:
-
Başlık ve özetin içerikle uyumu ve çalışmayı yansıtma düzeyi,
-
Araştırma probleminin ortaya konuluşu, konunun özgünlüğü ve literatüre katkısı,
-
Araştırma yönteminin uygunluğu, bilimselliği ve tekrarlanabilirliği,
-
Veri toplama ve analizlerinin doğruluğu, istatistiki ve metodolojik tutarlılık,
-
Bulguların sunumu, tablo ve şekillerin açıklığı, gereksiz tekrarlardan kaçınılması,
-
Tartışmanın bulgularla tutarlılığı ve spekülatif çıkarımlardan uzak olması,
-
Sonuçların verilerle desteklenmesi ve araştırmanın kısıtlarının açıkça belirtilmesi,
-
Kaynakçanın güncelliği, yeterliliği ve kaynak gösterme kurallarına uygunluğu,
-
Akademik dil, anlatım duruluğu ve terminoloji hâkimiyeti,
-
Araştırma ve yayın etiği kurallarına eksiksiz uyum.
Hakemler raporlarını iki alanda sunar: (i) yazara iletilecek yapıcı, gerekçeli eleştiriler ve (ii) yalnızca editörün görebileceği gizli görüş ve öneriler.
3.7. Karar Kategorileri
| Karar | Anlamı ve İşleyişi |
| Kabul (Accept) | Çalışma mevcut hâliyle yayıma uygundur. |
| Küçük Düzeltme (Minor Revision) | Biçimsel veya sınırlı içerik düzeltmeleri gerekir; yeniden hakem incelemesine gönderilmesi zorunlu değildir. |
| Büyük Düzeltme (Major Revision) | Metodolojik, analitik veya kuramsal açıdan kapsamlı revizyon gerekir; revize edilen metin hakemlere tekrar gönderilir. |
| Yeniden Gönderim (Resubmit for Review) | Mevcut kurgusuyla kabul edilemez; köklü bir yeniden yapılandırmadan sonra yeni bir başvuru olarak değerlendirilebilir. |
| Ret (Reject) | Çalışma EDUBA standartlarını karşılamamaktadır; yayımlanamaz. |
Hakem kararlarının çelişmesi durumunda (bir kabul, bir ret) bağımsız bir üçüncü hakem görevlendirilir. Baş Editör nihai kararını hakem kararlarının salt sayısal çoğunluğuna göre değil, sunulan bilimsel gerekçelerin derinliği ve geçerliliğine göre alır. Bir çalışmanın yayımlanabilmesi için en az iki hakemin olumlu görüş bildirmesi esastır.
3.8. Düzeltme Süreci
-
Küçük düzeltmeler için 15 gün, büyük düzeltmeler için 30 gün süre verilir. Makul gerekçelerle ek süre talep edilebilir.
-
Yazarlar, her bir hakem eleştirisini madde madde yanıtlayan ayrıntılı bir "Hakem Yanıt Formu" ve değişikliklerin renkli/izle modunda gösterildiği düzeltilmiş makale dosyasını sisteme yüklemelidir.
-
Yazarlar, bilimsel gerekçelerini açıklamak koşuluyla hakemlerin belirli önerilerine katılmama hakkına sahiptir.
-
Belirlenen süre içinde geçerli mazeret bildirmeksizin revizyonu iletmeyen çalışmalar sistemden çekilmiş sayılır; sonradan iletilen metinler yeni başvuru olarak işleme alınır.
3.9. Kabul Sonrası Üretim
Kabul edilen çalışmalar sırasıyla dil kontrolü (copyediting), mizanpaj dizgisi, Crossref üzerinden DOI kaydı ve son okuma (proofreading) aşamalarına alınır. Son okuma aşamasında yazarlar yalnızca dizgiden kaynaklanan biçimsel ve harf hatalarını düzeltebilir; metnin özüne ilişkin köklü değişiklikler Baş Editörün özel onayına bağlıdır.
4. Hakem Sorumlulukları
-
Gizlilik: İncelemeye sunulan makaleler gizli belgelerdir. Hakemler çalışmayı veya içeriğini üçüncü kişilerle paylaşamaz, kendi araştırmalarında kullanamaz veya arşivleyemez. Değerlendirme sonrasında tüm çalışma dosyaları silinmelidir.
-
Üretken Yapay Zekâ: Hakemler değerlendirdikleri çalışmaları, gizlilik ve veri güvenliği taahhüdü sağlamayan harici üretken yapay zekâ platformlarına yükleyemezler. Değerlendirmenin bilimsel özü bütünüyle hakemin kendi uzmanlığına dayanmalıdır. Hakem notlarının dil kontrolü için yapay zekâdan yararlanılması hâlinde bu durum editöre açıkça bildirilmelidir.
-
Tarafsızlık: Hakemlik süreci yazarların kimliği, kurumu, milliyeti, cinsiyeti veya akademik unvanından bağımsız olarak tamamen bilimsel içeriğe odaklanmalıdır.
-
Yapıcı ve Nezaket Temelli Üslup: Hakem raporları gerekçeli, akademik ve yol gösterici olmalıdır. Aşağılayıcı, mesnetsiz veya şahsi eleştiriler kabul edilemez.
-
Etik İhlal Bildirimi: İntihal, veri uydurma, tahrifat, mükerrer yayım, dilimleme veya yetkisiz veri kullanımı şüphesi taşıyan durumlar gecikmeksizin ve gizlilikle editöre iletilmelidir. Hakemler yazarlarla doğrudan temas kuramaz.
-
Atıf Manipülasyonu: Hakemler kendi atıf sayılarını artırmak gayesiyle yazarlardan kendi çalışmalarına atıf yapılmasını talep edemezler. Kaynak önerileri doğrudan çalışmanın bilimsel gerekliliklerine dayanmalıdır.
5. Yazar Sorumlulukları
-
Sunulan çalışmalar özgün olmalı, daha önce yayımlanmamış veya eşzamanlı olarak başka bir dergiye gönderilmemiş olmalıdır. Kongre özetleri veya arşivlerdeki önbaskılar (preprint) beyan edilmek şartıyla istisnadır.
-
Tüm yazarlar ICMJE/COPE yazarlık kriterlerini karşılamalıdır. Makale sisteme yüklendikten sonra yazar ekleme, çıkarma veya sıralama değişikliği talepleri tüm yazarların yazılı onayına, gerekçeli açıklamaya ve Baş Editörün kararına bağlıdır.
-
Etik kurul onayı gerektiren çalışmalarda onay veren kurulun adı, karar tarihi ve sayısı yöntem bölümünde belirtilmelidir.
-
Veri Erişilebilirlik Beyanı zorunludur; tekrarlanabilirliği desteklemek amacıyla araştırma veri ve analizlerinin paylaşılması beklenir.
-
Yapay Zekâ Beyanı: Üretken yapay zekâ araçları (LLM'ler) yazar olarak listelenemez. Metin yazımı, kod üretimi veya veri analizinde yapay zekâ desteği alındıysa bu durum makalede ayrı bir başlık altında kapsamıyla beyan edilmelidir.
6. İtirazlar ve Şikâyetler
Yazarlar, verilen editöryal karara karşı gerekçelerini ve hakem eleştirilerine yönelik bilimsel karşı argümanlarını içeren bir itiraz mektubunu karar bildiriminden itibaren 7 gün içinde sunabilirler. İtirazlar, ilk karara dâhil olmamış bağımsız bir editör tarafından incelenir ve gerekirse yeni hakem görüşü alınır. İtiraz neticesinde verilen karar nihaidir.
Süreç yönetimine, editöryal tutuma veya yayın etiğine ilişkin şikâyetler Şikâyet ve Geri Bildirim Politikası uyarınca COPE şemaları doğrultusunda ele alınır. Yayın kuruluna ilişkin şikâyetler doğrudan BAUDER Yayın Etiği Komisyonu tarafından soruşturulur.
7. Yayın Sonrası İnceleme ve Düzeltmeler
Yayımlanmış makalelere ilişkin gelen akademik bildirimler editörlükçe incelenir. İnceleme sonucuna göre düzeltme (corrigendum/erratum), endişe bildirimi (expression of concern) veya geri çekme (retraction) işlemleri uygulanır. Geri çekme kararlarında COPE Geri Çekme İlkeleri esas alınır; geri çekilen çalışmalar akademik kaydın korunması amacıyla arşivden tamamen kaldırılmaz, üzerine silinemez "GERİ ÇEKİLMİŞTİR" filigranı vurularak gerekçe metniyle birlikte erişilebilir tutulur.
8. Hakem Emeğinin Tanınması
EDUBA, hakemliği değerli bir bilimsel kamu hizmeti olarak kabul eder. Talep eden hakemlere resmi Hakemlik Teşekkür Belgesi takdim edilir; hakemlerin değerlendirme kayıtlarını ORCID ve Web of Science Hakem Tanıma Servisi üzerinden kaydetmeleri desteklenir. Her cildin sonunda, ilgili yılda katkı sunan tüm hakemlerin adları (makale ismi belirtilmeksizin) toplu bir "Hakem Teşekkür Listesi" olarak yayımlanır.
9. Şeffaflık ve Politika Güncellemeleri
EDUBA, her yıl dergi web sitesi üzerinden başvuru sayısı, ret oranı, ortalama değerlendirme süresi ve kabul sürelerini içeren hakem süreci istatistiklerini kamuoyuyla paylaşır. Bu politika metni en az iki yılda bir gözden geçirilir; yapılan güncellemeler sürüm ve tarih bilgisiyle kayıt altına alınır.