Yayın Etiği ve İlkeleri

EDUBA: Journal of Society, Labour and Policy Studies (EDUBA), bilimsel yayıncılıkta en yüksek dürüstlük, şeffaflık ve akademik etik standartlarını benimsemekte; Yayın Etiği Komitesi (COPE - Committee on Publication Ethics) temel ilkelerine ve uluslararası akademik standartlara sıkı sıkıya bağlı kalmaktadır.

1. Hakemler İçin Etik İlkeler

Hakemler, yayımlanan bilimsel araştırmaların kalitesini, geçerliliğini ve akademik dürüstlüğünü teminat altına alan en kritik paydaşlardır. Hakemlerden aşağıdaki ilkelere riayet etmeleri beklenir:

Mesleki Sorumluluklar
  • Uzmanlık: Hakemler yalnızca kendi doğrudan bilimsel uzmanlık alanlarına giren ve yetkin oldukları konulardaki değerlendirme davetlerini kabul etmelidir.

  • Gizlilik: Hakemlik amacıyla iletilen tüm metinler imtiyazlı ve gizli belgelerdir. Editörün açık ve yazılı izni olmaksızın çalışma üçüncü kişilerle paylaşılamaz, tartışmaya açılamaz, alıntılanamaz veya saklanamaz.

  • Zamanlama: Hakemler yalnızca belirlenen süre (21 gün) içinde tamamlayabilecekleri davetleri kabul etmelidir; öngörülemeyen bir gecikme durumunda editörlük derhal bilgilendirilmelidir.

  • Çıkar Çatışması: Hakemler, yazar(lar)la veya çalışmayla ilgili mevcut herhangi bir finansal, kurumsal, kişisel ya da akademik çıkar ilişkisini daveti kabul etmeden önce editöre bildirmeli veya görevi reddetmelidir.

Değerlendirmenin Yürütülmesi
  • Tarafsızlık: Değerlendirme tamamen nesnel yürütülmeli; yazarların şahsına yönelik kırıcı, kişisel veya küçümseyici ifadelerden kesinlikle kaçınılmalıdır.

  • Yapıcı Geri Bildirim: Hakem eleştirileri, çalışmanın bilimsel niteliğini geliştirmeyi hedefleyen açık, gerekçeli ve akademik dayanaklara sahip önerilerden oluşmalıdır.

  • Bilimsel Veri ve Kişisel Görüş Ayrımı: Hakemler kişisel görüşleri ile literatür veya ampirik verilere dayalı eleştirilerini birbirinden net olarak ayırmalıdır.

  • Anonimlik: Çift taraflı kör hakemlik ilkesi uyarınca hakemler; hazırladıkları değerlendirme raporunda veya dosya metaverilerinde (Word/PDF özellikleri) kimliklerini ele verecek hiçbir bilgiye yer vermemelidir.

Hakem Değerlendirme Ölçütleri: Özgünlük, Yöntem Bilimsel Sağlamlık, Açıklık ve Anlatım Dili, Yapısal Bütünlük, Kaynakça Yeterliliği ve Etik Kurallara Uyum.

Öneri Seçenekleri: Kabul · Küçük Düzeltme · Büyük Düzeltme · Yeniden Gönderim · Ret.

2. Yazarlar İçin Etik İlkeler

  • Özgünlük ve İntihal: Gönderilen çalışmalar tamamen özgün olmalıdır. Kendinden intihal (metin geri dönüşümü), mükerrer yayım ve intihalin her türlüsü kesinlikle yasaktır. Tüm başvurular intihal tespit yazılımları (Turnitin / iThenticate) aracılığıyla taranır. Kaynakça hariç olmak üzere kabul edilebilir azami benzerlik oranı %20'dir; tek bir kaynaktan benzerlik ise %5'i aşamaz. Bu oranları aşan veya intihal niteliği taşıyan çalışmalar hakeme gönderilmeksizin iade veya doğrudan ret edilir. Eşzamanlı olarak birden fazla dergiye başvuru yapılamaz.

  • Yazarlık ve Katkı Düzeyi: Yazarlık hakkı, yalnızca çalışmanın ortaya çıkmasında kayda değer entelektüel katkı sunmuş ve aşağıdaki kriterlerin tamamını karşılayan kişilerle sınırlıdır:

    1. Çalışmanın tasarımına, veri toplamasına, analizine veya yorumlanmasına önemli ölçüde katkı sağlamış olmak;

    2. Makalenin taslağını kaleme almış veya entelektüel içeriğini eleştirel biçimde gözden geçirmiş olmak;

    3. Yayımlanacak nihai metni onaylamış olmak;

    4. Çalışmanın doğruluğu ve dürüstlüğüne ilişkin tüm boyutların sorumluluğunu üstlenmeyi kabul etmek.

    Tüm yazarlar, başvuru yapılmadan önce nihai metni onaylamış olmalıdır. Başvuru yapıldıktan sonra yazar ekleme, çıkarma veya sıralama değişikliği talepleri; tüm yazarların ıslak/dijital imzalı yazılı onayına, gerekçeli açıklamaya ve Baş Editörün onayına tabidir. Yayımlanmış makalelerdeki yazar değişiklikleri ise derginin Düzeltmeler, Endişe Bildirimleri ve Geri Çekme Politikası kapsamında yürütülür.

    Sorumlu yazar; tüm yazarların kriterleri karşılamasından, süreç boyunca dergi sekreteryasıyla iletişimi sağlamaktan ve tüm yazarların onayını teyit etmekten sorumludur. Dört yazarlık kriterinin tamamını karşılamayan kişiler (örneğin yalnızca teknik yardım sunanlar, dil düzeltmesi yapanlar, yalnızca fon sağlayanlar veya bölüm yöneticileri) yazar olarak değil, izinleri alınmak suretiyle Teşekkür (Acknowledgements) bölümünde belirtilmelidir.

  • Veriye Erişim ve Saklama: Yazarlar, değerlendirme sürecinde editör veya hakemlerin talep etmesi durumunda araştırmanın ham verilerini, mülakat dökümlerini veya analiz kodlarını sunabilmeli; gerektiğinde kamuya açık depolarda paylaşmaya hazır olmalıdır.

  • Çıkar Çatışması Bildirimi: Tüm yazarlar araştırmayı veya sonuçlarını etkileyebilecek her türlü finansal, kurumsal, kişisel veya akademik çıkar ilişkisini beyan etmek zorundadır. Bir çıkar çatışması bulunmadığı durumlarda bu husus makale metninde açıkça ifade edilmelidir (örneğin: "Yazarlar herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan ederler."). Bu beyan yayımlanan makalenin tam metninde yer alır.

  • Etik Kurul Onayı ve Aydınlatılmış Onam: İnsan katılımcı içeren tüm ampirik çalışmalarda (anket, mülakat, odak grup vb.), üniversite veya yetkili bağımsız bir kurumun Etik Kurulundan onay alınması zorunludur. Onay veren kurulun adı, karar tarihi ve belge numarası "Yöntem" bölümünde ve ayrı bir etik beyan başlığında belirtilmelidir. Tüm katılımcılardan araştırma öncesinde aydınlatılmış onam alındığı açıkça belgelenmelidir.

3. Editörün Görev ve Sorumlulukları

Baş Editör ve Alan Editörleri, EDUBA'ya sunulan çalışmalardan hangilerinin yayımlanacağına karar verme yetkisine sahip yegâne mercidir. Değerlendirmeler yazarların milliyeti, etnik kökeni, cinsiyeti, unvanı, kurumu veya kuramsal duruşundan tamamen bağımsız olarak; yalnızca çalışmanın özgünlüğü, bilimsel niteliği ve metodolojik sağlamlığı dikkate alınarak yapılır. Editörlük, başvuran her uygun çalışmanın en az iki bağımsız hakem tarafından çift taraflı kör hakemlik ilkeleriyle değerlendirilmesini temin eder.

4. Uluslararası Standartlar ve Referanslar

EDUBA, uluslararası yayın standartlarına ve dizinleme kriterlerine tam uyumludur:

5. Sorumlu Araştırma Değerlendirmesi

Dergimizin imtiyaz sahibi olan BAUDER (Bilimsel Araştırmalar ve Uygulamalar Derneği), Araştırma Değerlendirmesini Geliştirme Koalisyonu (CoARA) üyesi olup San Francisco Araştırma Değerlendirme Deklarasyonu (DORA) imzacısıdır. EDUBA, bu ilkeler ışığında her bilimsel çalışmayı yayınlandığı platformdan veya Dergi Etki Faktörü (JIF) gibi yapay dergi metriklerinden bağımsız olarak; bütünüyle kendi metodolojik derinliği, özgün değeri ve literatüre getirdiği katkı üzerinden değerlendirir.

6. Yapay Zekâ (YZ) Kullanım Politikası

Yazarlar İçin:
  • Makalenin hazırlanmasında metin üretimi, kodlama veya veri analizi amacıyla üretken yapay zekâ (büyük dil modelleri - LLM) kullanılması durumunda (rutin dil bilgisi ve imla kontrolleri hariç), bu durum makale metninde müstakil bir "Yapay Zekâ Kullanım Beyanı" altında açıkça bildirilmelidir.

  • Beyanda kullanılan modelin adı, sürümü ve kullanım amacı somut olarak belirtilmelidir.

  • Yazarlar, yapay zekâ tarafından üretilen tüm içeriklerin, verilerin, alıntıların ve kaynakların bilimsel doğruluğundan, özgünlüğünden ve etik sorumluluğundan bizzat ve tek başlarına sorumludur.

  • Üretken yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak listelenemez, doğrudan bilimsel kaynak gösterilerek atıfta bulunulamaz.

Hakemler ve Editörler İçin:
  • Hakemler ve editörler üretken yapay zekâ araçlarını kullanırken son derece dikkatli olmalıdır. Hakemler, değerlendirdikleri yayınlanmamış makale metinlerini, özetlerini veya araştırma verilerini gizlilik güvencesi sunmayan harici yapay zekâ sistemlerine yükleyemezler; bu eylem gizlilik ilkesinin ve fikri mülkiyet haklarının açık bir ihlalidir.

  • Hakemlik raporunun bilimsel özü, analizi ve değerlendirme kararı bütünüyle hakemin ve editörün kendi mesleki uzmanlığına dayanmalıdır.

  • Hakem raporlarının salt dil kontrolü ve çevirisi amacıyla yapay zekâdan yararlanılması, Baş Editörlüğe açıkça bildirilmesi kaydıyla mümkündür.